Umu Gwuanyi Oyi · Amama

Ihe ị ga-ajụ, tupu ọ laa

A pụrụ ịchọtaghachi usoro ọmụmụ site n’akwụkwọ na n’isi onye ọ bụla na-echeta. Ma otú otu okenye si atụ otu ilu — nke ahụ enweghị ébé ọzọ ọ dị. Mgbe ọ laruru, ọ laala.

Bipụta ibe a. Nọdụ ala n’akụkụ ya, jụọ ya ajụjụ ndị a, ka ekwentị na-ede. Emesịa, buru ndekọ ahụ bịa n’ọba ihe ndị okenye na-ekwu.

Ọba ihe ndị okenye na-ekwu

Ajụjụ a na-ajụ okenye ọ bụla

Ha dị n’usoro mkparịta ụka si aga: malite n’ndụ ya, nke ọ na-anụ ụtọ ikwu, rute n’ihe ndị siri ike mgbe ọ malitere ikwu okwu.

  1. Onye kpọchara ala ebe ezi a guzo, onye ha na ya bịara?

    Who cleared the ground where this compound stands, and who did he come with?

  2. Gịnị mere e ji gụọ gị aha gị? Onye họọrọ ya, gịnị ka ha chọrọ ka ọ kwuo?

    Why were you given your name? Who chose it, and what did they want it to say?

  3. Olee ọrụ nna gị rụrụ, na nna ya n’ihu ya?

    What did your father do for a living, and his father before him?

  4. Tụọrọ m ilu nna gị na-atụ, gwakwa m ihe o ji ya na-ekwu.

    Tell me a proverb your father used, and what he meant by it.

    Rịọ ilu ahụ n’olu ya, ọ bụghị ihe ọ pụtara na mbụ. A ga-edetu ihe ọ pụtara emesịa; ilu ahụ bụ ihe a ga-anụrịrị.

  5. Olee otú e si agụ nwa aha n’ébé a? Onye na-ekwu okwu, onye na-awụsa, n’ụbọchị ole?

    How is a child named here? Who speaks, who pours, and on what day?

  6. Olee otú e si akpọbata nwunye n’ezinaụlọ a? Gịnị ka a na-ebu, onye na-ebu ya?

    How is a wife brought into this family? What is carried, and who carries it?

  7. Mgbe mmadụ nwụrụ n’ébé a, gịnị ka e bu ụzọ mee, gịnịkwa ka a na-agaghị eme ma ọlị?

    When somebody dies here, what is done first, and what must never be done?

  8. Gịnị ka ikwa ozu bụ, gịnị na-emekwa ma e meghị ya?

    What is the second burial for, and what happens if it is not done?

  9. Ala ole bụ nke onye, onye dozikwara ya mgbe esemokwu dịrị?

    Which land belongs to whom, and who settled it when there was a quarrel?

  10. Gịnị mere n’ébé a n’oge agha ahụ?

    What happened here during the war?

    Jụọ ya otu ugboro, mesịa gbachie nkịtị. Nke a bụ ajụjụ na-abụkarị ihe mere ndekọ ahụ dum ji baa uru.

  11. Onye n’ime ndị be anyị pụrụ ma ghara ịlaghachi? Ebee ka ha gara?

    Which of our people went away and never came back? Where did they go?

  12. Gịnị ka ụmụ okorobịa na-amaghịzi nke a kụziiri gị?

    What do the young people no longer know that you were taught?

E nwere ajụjụ ndị ọzọ akwụkwọ ndekọ chọrọ, nke na-akpọ aha ndị dị ndụ na onye kwesịrị ịjụ ha. Naanị ndị ezinaụlọ kwadoro na-ahụ ha. Banye

What to ask, before it goes — Umu Gwuanyi Oyi